Tàu Mộng Châu trở thành mắt xích quan trọng trong chương trình Mặt Trăng của Trung Quốc

Trung Quốc không còn chỉ nói về tham vọng chinh phục Mặt Trăng. Bắc Kinh vừa công bố một lộ trình gồm nhiều giai đoạn thử nghiệm, phóng tên lửa, ghép nối tàu vũ trụ và đổ bộ có người lái, với mục tiêu hoàn thành trước năm 2030.

Điểm đáng chú ý không chỉ là thời hạn. Trung Quốc đang xây dựng một chuỗi năng lực không gian có tính liên kết, từ phương tiện phóng, tàu chở phi hành gia đến tàu đổ bộ. Trong khi Mỹ đặt mục tiêu đưa con người trở lại Mặt Trăng vào năm 2028, cuộc cạnh tranh không gian giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đang bước sang giai đoạn thực chất hơn.

Bắc Kinh công bố kế hoạch chinh phục Mặt Trăng

Tại Hội nghị chuyên đề lần thứ bảy về chuyến bay vũ trụ có người lái ở Bắc Kinh, Wang Xiang, nhà thiết kế trưởng chương trình thám hiểm Mặt Trăng của Trung Quốc, đã trình bày kế hoạch thực hiện chuỗi nhiệm vụ hướng tới cuộc đổ bộ trước năm 2030.

Theo Global Times, chương trình bao gồm thử nghiệm tên lửa, tàu vũ trụ, tàu đổ bộ không người lái và một nhiệm vụ diễn tập ghép nối trên quỹ đạo Mặt Trăng.

Đây là một bước tiến đáng chú ý so với những tuyên bố trước đó vốn chưa đưa ra nhiều chi tiết về trình tự triển khai.

Trung Quốc đang chuyển tham vọng chính trị thành một kế hoạch kỹ thuật có các cột mốc cụ thể.

Bốn giai đoạn mở đường lên Mặt Trăng

Lộ trình của Trung Quốc được xây dựng theo trình tự thử nghiệm và giảm thiểu rủi ro.

Giai đoạn đầu dự kiến bắt đầu vào năm 2027 với tên lửa Trường Chinh 10A. Đây là phiên bản một thân, không sử dụng các tên lửa đẩy phụ hai bên.

Phương tiện này dự kiến đưa tàu Mộng Châu lên trạm vũ trụ Thiên Cung để thực hiện nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa, đồng thời kiểm chứng độ tin cậy của hệ thống.

Năm 2028, Trung Quốc dự kiến thử nghiệm tên lửa Trường Chinh 10 ba tầng cùng tàu đổ bộ Lãm Nguyệt. Nhiệm vụ không có phi hành gia, nhưng tàu đổ bộ sẽ phải thực hiện thao tác hạ cánh xuống Mặt Trăng và cất cánh trở lại.

Đến năm 2029, tàu Mộng Châu và tàu Lãm Nguyệt sẽ được phóng bằng hai tên lửa riêng biệt. Hai phương tiện phải gặp nhau và ghép nối trên quỹ đạo Mặt Trăng.

Đây là cuộc diễn tập toàn diện trước khi Trung Quốc thực hiện nhiệm vụ đưa người lên bề mặt vệ tinh tự nhiên của Trái Đất.

Công nghệ ghép nối quyết định thành bại

Một trong những chi tiết quan trọng nhất của kế hoạch là việc sử dụng hai lần phóng riêng biệt để đưa tàu chở người và tàu đổ bộ lên quỹ đạo Mặt Trăng.

Sau đó, hai phương tiện phải tiếp cận, ghép nối và phối hợp hoạt động.

Đây không phải phương pháp hoàn toàn mới. Chương trình Apollo của Mỹ từng sử dụng chiến lược tương tự, mặc dù tên lửa Saturn V đưa cả mô-đun Mặt Trăng và tàu chỉ huy vào không gian trong cùng một lần phóng.

Với Trung Quốc, phương án hai lần phóng tạo ra yêu cầu kỹ thuật riêng về đồng bộ quỹ đạo, điều khiển tự động và độ chính xác khi ghép nối.

Nếu hoàn thành thành công, đây sẽ là nền tảng quan trọng để chuyển từ thử nghiệm không người lái sang nhiệm vụ có phi hành gia.

Ba phi hành gia và ba ngày hoạt động trên Mặt Trăng

Theo kế hoạch được công bố, chuyến đổ bộ đầu tiên sẽ có ba phi hành gia Trung Quốc.

Hai người sẽ trực tiếp xuống bề mặt Mặt Trăng, trong khi người còn lại đảm nhiệm vai trò trên phương tiện không gian.

Nhiệm vụ dự kiến kéo dài ba ngày theo thời gian Trái Đất.

Trong mỗi ngày, các phi hành gia sẽ thực hiện hoạt động ngoài tàu vũ trụ, tức rời khỏi phương tiện để làm việc trực tiếp trên bề mặt Mặt Trăng.

Điều này đòi hỏi nhiều năng lực hơn một chuyến bay đưa người đến gần Mặt Trăng. Hệ thống hỗ trợ sự sống, bộ đồ du hành, thiết bị liên lạc và phương tiện di chuyển đều phải hoạt động ổn định trong môi trường khắc nghiệt.

Những dữ liệu đầu tiên cho thấy Trung Quốc đang tăng tốc

Ngay sau tuyên bố của Wang Xiang, các video xuất hiện trên mạng xã hội Trung Quốc được cho là ghi lại công tác chuẩn bị cho những chuyến bay thử nghiệm tại cảng vũ trụ Văn Xương.

Theo SpaceNews, hình ảnh cho thấy các thùng hàng lớn được cẩu khỏi tàu vận tải. Những kiện hàng này được cho là chứa thiết bị phục vụ một nhiệm vụ diễn tập sắp tới.

Dù chưa thể xác nhận toàn bộ thiết bị bên trong, những hình ảnh này cho thấy hoạt động chuẩn bị hậu cần đang được triển khai.

Trong ngành công nghiệp vũ trụ, năng lực không chỉ nằm ở thiết kế tên lửa. Khả năng vận chuyển, lắp ráp, thử nghiệm và phối hợp giữa các hệ thống cũng quyết định tiến độ thực tế.

Cuộc đua Mỹ Trung bước vào giai đoạn quyết định

Trung Quốc đặt mục tiêu đưa phi hành gia lên Mặt Trăng trước năm 2030. Trong khi đó, NASA hướng tới cuộc đổ bộ vào đầu năm 2028 trong khuôn khổ Artemis 4.

Tuy nhiên, kế hoạch của Mỹ vẫn đối mặt với những bất định về tiến độ.

Hai đối tác thương mại quan trọng là SpaceX và Blue Origin phải phát triển tàu đổ bộ đủ khả năng đưa phi hành gia xuống bề mặt Mặt Trăng.

Khả năng hoàn thành đúng hạn của các hệ thống này vẫn là một trong những vấn đề đáng quan tâm.

Sự khác biệt nằm ở cách tổ chức chương trình. Trung Quốc đang xây dựng một lộ trình do chương trình không gian quốc gia điều phối, trong khi NASA phụ thuộc đáng kể vào năng lực phát triển của các doanh nghiệp tư nhân.

Không mô hình nào đảm bảo thành công tuyệt đối. Cả hai đều còn những rào cản kỹ thuật lớn.

Doanh nghiệp công nghệ vũ trụ đang đứng trước cơ hội lớn

Cuộc đua Mặt Trăng không chỉ là cạnh tranh giữa các cơ quan không gian.

Đằng sau mỗi chuyến bay là một chuỗi cung ứng gồm động cơ tên lửa, vật liệu chịu nhiệt, điện tử hàng không, cảm biến, phần mềm điều khiển, hệ thống liên lạc và thiết bị hỗ trợ sự sống.

Những doanh nghiệp làm chủ được các công nghệ này có thể tham gia vào nhiều chương trình không gian trong tương lai.

Đặc biệt, việc xây dựng năng lực phóng và vận hành thường xuyên có thể tạo ra thị trường dịch vụ mới, từ vận chuyển hàng hóa ngoài không gian đến thiết bị phục vụ nghiên cứu khoa học.

Giá trị kinh tế dài hạn không chỉ nằm ở việc đặt chân lên Mặt Trăng, mà còn ở khả năng biến những công nghệ phục vụ sứ mệnh thành sản phẩm có thể tái sử dụng trong nhiều nhiệm vụ khác.

Lợi thế cạnh tranh không chỉ nằm ở tên lửa

Trường Chinh 10, Mộng Châu và Lãm Nguyệt là ba thành phần quan trọng trong kiến trúc không gian của Trung Quốc.

Nhưng một chương trình thành công phải chứng minh được khả năng phối hợp toàn bộ hệ thống.

Mỹ có kinh nghiệm lịch sử từ Apollo, mạng lưới doanh nghiệp tư nhân và năng lực công nghệ của SpaceX cùng Blue Origin.

Trung Quốc có lợi thế từ việc triển khai chương trình theo một lộ trình quốc gia thống nhất.

Cuộc cạnh tranh vì vậy không chỉ là cuộc đua xem ai có tên lửa mạnh hơn. Đó là cuộc đua về khả năng tích hợp công nghệ, quản trị chương trình và duy trì tiến độ trong nhiều năm.

Những rủi ro vẫn chưa được giải quyết

Trung Quốc còn phải chứng minh tên lửa Trường Chinh 10, tàu Mộng Châu và tàu đổ bộ Lãm Nguyệt hoạt động đáng tin cậy.

Đặc biệt, ghép nối trên quỹ đạo Mặt Trăng và cất cánh từ bề mặt vệ tinh là những nhiệm vụ có độ phức tạp cao.

Mỹ cũng đối mặt với rủi ro tương tự khi tiến độ tàu đổ bộ của các đối tác thương mại chưa chắc chắn.

Một mốc thời gian được công bố không đồng nghĩa với việc mọi công nghệ đã sẵn sàng.

Việt Nam có thể hưởng lợi từ nền kinh tế không gian

Đối với Việt Nam, cuộc đua Mặt Trăng mở ra cơ hội quan sát và tham gia vào những lĩnh vực công nghệ có giá trị cao.

Các ngành điện tử, vật liệu mới, cảm biến, phần mềm điều khiển, viễn thông và phân tích dữ liệu đều có khả năng trở thành mắt xích trong chuỗi cung ứng công nghệ không gian.

Việt Nam chưa cần bắt đầu bằng những dự án tên lửa quy mô lớn. Phát triển linh kiện chính xác, phần mềm chuyên dụng và năng lực xử lý dữ liệu vệ tinh có thể là hướng đi thực tế hơn.

Doanh nghiệp Việt Nam vừa và nhỏ nên bắt đầu từ đâu?

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ nên tập trung vào những công nghệ có khả năng ứng dụng kép, tức phục vụ cả thị trường dân dụng lẫn công nghiệp không gian.

Ví dụ gồm cảm biến, thiết bị đo lường, phần mềm mô phỏng, hệ thống truyền dữ liệu và vật liệu kỹ thuật.

Đây là cách tiếp cận ít tốn kém hơn so với việc tự phát triển toàn bộ một hệ thống hàng không vũ trụ.

Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần đầu tư vào tiêu chuẩn chất lượng, nghiên cứu và khả năng hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và nhà sản xuất quốc tế.

Mặt Trăng đang trở thành phép thử năng lực công nghệ quốc gia

Kế hoạch của Trung Quốc cho thấy cuộc đua Mặt Trăng đang chuyển từ những tuyên bố tham vọng sang các cột mốc kỹ thuật cụ thể.

Năm 2027, 2028 và 2029 sẽ là những giai đoạn quan trọng để kiểm chứng năng lực của chương trình trước mục tiêu đổ bộ có người lái vào năm 2030.

Mỹ vẫn có tham vọng hoàn thành sứ mệnh sớm hơn, nhưng tiến độ của các đối tác thương mại sẽ ảnh hưởng lớn đến kết quả.

Cuối cùng, quốc gia chiến thắng không nhất thiết là bên công bố thời hạn sớm nhất. Đó phải là bên xây dựng được một hệ sinh thái không gian đủ tin cậy, có khả năng vận hành liên tục và chuyển thành lợi thế công nghệ dài hạn.